Јануари.09.2009

2008 – годината на големите очекувања, сепак на крајот ќе остане забележана како година на големи турбуленции на пазарот на капитал, силни падови на цените на акциите, енормни губитоци кај инвеститорите и големо намалување на пазарната капитализација на Македонската берза. Во годината во која се очекуваше понатамошен забрзан развој на овој економски сегмент, појавување на нови и силни институционални играчи, нови инструменти во тргувањето,  широка промоција на инвестирањето во хартии од вредност, понуда на нови услуги и подобрување на квалитетот на постојните, во прв ред, поради глобалнта финансиска криза сето тоа не се случи. Понискиот степен на развиеност на пазарот на капитал во дадени ситуации се покажа и како позитивен момент кој го амортизираше влијанието на финансиската криза кај нас и го одржа стабилен банкарскиот сектор. Сепак, најсилен удар почувствува Македонската берза, пред се, под влијание на тоа што се случуваше во изминатата година на светските берзи, поради забележителното присуство на странските институционални инвеститори кои во најголем дел одлучија да го напуштат нашиот пазар, како и поради политичката ситуација во Македонија – недобивањето на поканата за членство во НАТО и неотпочнувањето на преговори за членство во ЕУ.
За тоа што се случуваше на Македонската берза во изминатата година, првична слика може да се добие од обсервацијата на индексите кои се пресметуваат на неа. Водечкиот МБИ-10 во кој се вклучени акциите на 10-те најликвидни котирани компании, во споредба со почетокот на 2008-ма, забележа намалување од -72,92%. Во последната недела од декември 2008, се приближи на вредноста од 2.000 индексни поени (минимумот беше 2.037,26), враќајќи се на вредности кои ги бележеше во март 2005 година. За споредба, на годишно ниво во 2005, индексот МБИ-10 забележа раст од 129,20%, во 2006 раст од 61,54%, а во 2007 раст од 109,07%. Од својот историски максимум од 10.057,77 индексни поени достигнат на 31.08.2007 година, на крајот на 2008, МБИ-10 е намален за 79,16%. Податоци што доволно кажуваат што точно се случуваше во 2008, какви беа трендовите и колку губеа инвеститорите кои имаа вложено на Македонската берза. Од вкупно 248 трговски денови, во 165 од нив индексот МБИ-10 забележа намалување, а само во 83 денови имаше пораст. Најдолга серија на денови на континуирано намалување МБИ-10 забележа во периодот меѓу 02.06 и 26.06, кога во 18 трговски денови последователно индекот бележеше негативни вредности и во тој период кумулативно загуби -20,50% од својата вредност. Најголем дневен пад од -8,65% индексот забележа на 27.10.2008, а најголем континуиран пад при кој загуби -25,23% од својата вредност индексот имаше во периодот меѓу 06.11 и 21.11.
И индексот МБИД во кој влегуваат акциите на најликвидните јавно поседувани друштва кои котираат на редовниот пазар на Македонската берза имаше слично движење како и водечкиот МБИ-10. На годишно ниво МБИД загуби 73,69% од својата вредност, достигнувајќи го својот историски минимум на 25.12.2008 од 2.189,22 индексни поени (овој индекс започна да се пресметува во средината на 2007 година). Најдолг континуиран пад од 15 трговски денови индексот МБИД забележа во периодот меѓу 04.12 и 25.12 кога загуби кумулативно -29,73% од својата вредност. Од 248-те трговски денови, во 159 од нив индексот забележа намалување, а во 89 имаше пораст.
Во услови кога акциите бележеа континуиран пад во текот на целата година, дел од инвеситторите своите средства ги насочија кон купување на државни обврзници. Солидниот принос кој тие го носат (заклучно со 30.12.2008 и цените на тој трговски ден, најголемиот принос до доспевање изнесуваше 7,44% - кај РМДЕН03 а најнискиот 6,08% - кај РМДЕН07), како и нивната деноминираност во евра која на долг рок го елиминира ризикот од девалвација на домашната валута, ги направија обврзниците привлечен инструмент за инвестирање, посебно во последниот квартал од годината, кога и прометот со истите беше во многу зголемен. Движењето на цените на обврзниците најдобро се следеше преку движењето на индексот ОМБ, кој на годишно ниво заврши со раст од 1,92%. Својата највисока вредност во текот на годината индексот ОМБ ја забележа на 05.06.2008 – 108,49 индексни поени, а најниската на 21.10.2008 – 103,69 индексни поени. Последната вредност на индексот на 30.12.2008 беше 107,60 поени.
И на крајот, за намалувањето на вредноста на акциите, добар показател е и намалувањето на пазарната капитализација на Македонската берза. Во споредба со почетокот на годината, вкупната пазарна капитализација е намалена за 61,27% и на 30.12.2008 изнесуваше 106.290.316.076 денари или околу  1.731 милиони евра.
Според предвидувањата, пред нас е исклучително тешка година, за Македонската берза на хартии од вредност, за инвеститорите на неа, за институционалните инвеститори, брокерските куќи, но и економија во целина. Се очекува рецесијата во светот да продолжи и во текот на целата 2009, опоравувањето на економиите извесно е дека ќе се одвива бавно, а инвестирањето ќе биде исклучително внимателно и според повисоки критериуми. Степенот на интегрирањето во ЕУ и НАТО, внатрешните реформи и одржувањето на политичката и економската стабилност ќе бидат факторите кои дополнително ќе го детерминираат обемот на инвестирањето во нашата земја.

Декември.26.2008

И во последната недела од 2008 со пет трговски денови, сликата на Македонската берза остана непроменета. Вредноста на двата индекси на акции како и на индексот на обврзници, забележа намалување на неделно ниво, а просечниот дневен промет достигна скромни 16,2 милиони денари. Водечкиот индекс на Македонската берза МБИ-10, дванаесет денови по ред губи од својата вредност. Истата се спушти на 2.062,87 поени и е на ниво од крајот на април 2005 година. Изминатата недела МБИ-10 загуби -8,45%, од почетокот на годината неговиот пад е -73,35%, а од неговиот максимум достигнат на 31.08.2007 падот е -79,49%. Бројки кои само потврдуваат дека 2008 беше година на „дезинвестирање“, на страв и воздржаност на инвеститорите кога е во прашање вложувањето во акции. 2009 година ќе стартува со индекс на 2.000 индексни поени, со минимален промет на Македонската берза и со надежи за побрзо опоравување на економиите во светот и излез од настанатата рецесија.
Со оглед на силниот пад што го имаа поголемиот дел од акциите со кои најчесто се тргуваше на берзата во изминатите неколку години, ќе биде потребен подолг временски период пред се, да дојде до извесно стабилизирање на тргувањето на определени цени, а потоа и до нивна корекција до нивото кое ќе претставува објективен и реален приказ на вредноста на компаниите. Иако добар дел од инвеститорите веруваат во компаниите и во акциите што ги поседуваат и сметаат дека моменталните цени не се реален одраз на вистинската вредност на компанијата, сепак не е благопријатно чувството да се гледа како секојдневниот пад на цените на акциите го обезвреднува нивниот вложен капитал. Едно е јасно, психолошкиот фактор во моментов е предоминантен не само на нашата, туку и на другите берзи во светот, поради што, улогата на пазарот е дебалансирана и тој не ја извршува во целост својата функција. На таков пазар, на кој фундаменталните показатели за една компанија не значат речиси ништо, на кој се присутни силни флуктуации во цените на акциите и тешко е да се донесе вистинската одлука дали да се инвестира или не, невозможно е да се утврди една објективна цена на акцијата која би била соодветна на вредноста на компанијата.

Декември.19.2008

Како се ближи крајот на годината, станува очигледно дека Македонската берза на хартии од вредност ќе ја заврши истата со досега најголем пад на вредноста на своите индекси, со големи падови на цените на акциите кај поголемиот дел од компаниите, со драстично намалување на прометот и негово приближување на нивоа од пред 3 – 4 години. Во најголем дел под влијание на економската криза која го зафати светот, како и поради нестабилната политичка ситуација во земјата, одложувањето на приемот на Македонија во НАТО и неотпочнувањето на преговорите за членство во ЕУ, во период од една година, пред се странските но и домашните инвеститори во добар дел одлучија да го напуштат овој пазар или да го одложат инвестирањето на него на определен период.
И оваа недела на берзата беше присутен надолниот тренд. Вредноста на двата индекси на акции забележа намалување, МБИ-10 регистрираше пад од -4,49% на неделно ниво и падна под нивото од крајот на декември 2005 година. Индексот МБИД (кој патем речено, оваа недела претрпи и ревизија на акциите кои се вклучени во него) забележа значителен пад од -11,65%. Просечниот дневен промет за изминатата недела изнесуваше 23,2 милиони денари или само со акции истиот беше 15,3 милиони денари. Кога сме кај прометот, впечатливо е што во изминатите неколку недели се интензивира тргувањето со државни обврзници, а поголемата побарувачка за истите придонесе да дојде и до пораст на цените на обврзниците (индексот на обврзници ОМБ неделава забележа раст од 0,58%). Прометот само со обврзници достигна речиси 35% од вкупниот реализиран промет на берзата, тренд кој е присутен трета недела по ред. Веројатно поради фактот што обврзниците се деноминирани во евра, со што се избегнува ризикот од евентуална девалвација на домашната валута, како и поради привлечниот принос на истите кој се движи помеѓу 7 и 8% во зависност од цената на купувањето, обврзниците во овој период станаа атрактивни за инвеститорите.
Акциите на Комерцијална банка Скопје и Алкалоид Скопје беа единствените акции неделава со кои се тргуваше поинтензивно. Со другите акции од официјалниот пазар тргувањето се сведе на „инцидентно“. Комерцијална банка реализираше промет од 29,5 милиони денари во петте денови на тргување и на неделно ниво забележа пад на цената од 3,45%. Поголем беше падот на цената на акцијата на Алкалоид Скопје, која оваа недела забележа минус од 9,72% затворајќи во петокот на цена од 3.251 денар за акција (цена која последен пат беше регистрирана во март 2005 година). Неделниот промет со акцијата на Алкалоид Скопје изнесуваше 16,5 милиони денари. На редовниот пазар според прометот од 6,6 милиони денари се издвои акцијата на Раде Кончар Скопје, пред се, благодарејќи на една трансакција од петокот во износ од 6,2 милиони денари. Акција со најголем раст на цената на неделно ниво беше акцијата на ИЦН Фарм Скопје со пораст од 55,00%. Оформувањето на извесен пакет на акции од постојните малцински акционери во компанијата, кој би се понудил на некој стратешки инвеститор очигледно дека во моментов го привлече вниманието на некои инвеститори за оваа акција, а зголемената побарувачка на берзата го направи своето кога е во прашање цената.
Во светот и натаму берзите не покажуваат знаци на стабилизирање, а волатилноста останува на високи маргини. Поради намалувањето на каматните стапки на ФЕД во САД минатата недела, доларот забележа драстичен пад во однос на останатите валути. Притисокот од економската криза придонесе цената на нафтата да се спушти под 35 долари за барел, ниво последен пат забележано во февруари 2004 година. Аналитичарите се прашуваат, дали стимулирањето на кредитната активност во САД со камата која е близу до нулата, проследена со сé пониската цена на нафтата која се јавува како значаен инпут во многу производствени процеси и која може да придонесе до одреден пад на цените на производите и дополнително поттикнување на потрошувачката, може да генерира позитивни ефекти врз светската економија.....

Декември.12.2008

Уште една „тешка“ недела остана зад Македонската берза. Во четирите трговски денови беше реализиран вкупен промет од 128 милиони денари, односно дневно просечно беа тргувани по 32 милиони денари. Но, иако навидум прометот изгледа солиден за овие недели, сепак, ако се земе в предвид дека само со државни обврзници прометот изминатата недела изнесуваше 70 милиони денари, тогаш лесно ќе се заклучи дека прометот со акции и натаму е на премногу ниски маргини – само просечни 15 милиони денари дневен промет ја потврдува исклучително ниската општа ликвидност на нашиот пазар. За одбележување е единствено блок трансакцијата со акциите на НЛБ Тутунска банка АД Скопје од четвртокот преку која се реализираше промет од 19,2 милиони евра.
Дека изминатата недела тргувањето со акции на берзата беше сведено на минимум, потврдува и тоа што на официјалниот пазар само 5 акции успеаја да реализираат промет од над 1 милиони денари. Најмногу се тргуваше со акциите на Гранит Скопје, со кои беше реализиран промет од 20,5 милиони денари. Главно, прометот со оваа акција се оствари во петокот, кога се истргуваа вкупно 22.030 акции во вкупна вредност од 13,2 милиони денари. Со акциите на Комерцијална банка АД Скопје се истргуваа 3.795 акции во вредност од 11,2 милиони денари и слично како и Гранит, цената остана на исто ниво како и неделата пред оваа. Со промет од 7,4 милиони денари и со пораст на цената од 1,41% на неделно ниво се издвои и акцијата на Алкалоид Скопје, додека со акциите на Макпетрол Скопје и ТТК Банка АД Скопје тргувањето беше многу поскромно – реализираа промет од само 1,8 односно 1,6 милиони денари. Индексот МБИ-10 на неделно ниво загуби -1,05% од својата вредност, а нешто поголема беше корекцијата на индексот на 15-те најликвидни акции до редовниот пазар МБИД кој имаше пад од -3,45% на неделно ниво.
Во светот, берзите и натаму силно реагираат на поодделните планови за санирање на состојбите во најпогодените индустрии. Нивното прифаќање, па неприфаќање предизвика силна волатилност на берзите во САД, која брзо се пренесе и на останатите берзи ширум светот. По присутните осцилации во текот на неделата, Dow Jones ја заврши со пад од само -0,1%. Анализите и претпоставките дека од кризата први би требале да излезат компаниите од технолошкиот сектор, придонесе технолошкиот NASDAQ да порасне за 2,1%. Европските берзи, и покрај падот на водечките индекси во петокот, поради силниот раст во првите три денови од неделата, истата ја завршија во плус (германскиот DAX забележа раст на неделно ниво од 6,4%, францускиот CAC-40 раст од 7,6%, а британскиот FTSE-100 раст од 5,7%. На регионалните берзи, водечките индекси ја завршија неделата во различни правци. Бугарскиот SOFIX, српскиот BELEX и романскиот BET финишираа со неделен пад од -2,2%, -4.0% односно -1,8% респективно, додека хрватскиот CROBEX и турскиот ISE-100 имаа пораст на неделно ниво од 5,17%, односно 2,5%.

Декември.05.2008

И првата недела од декември не донесе ништо ново на Македонската берза на хартии од вредност. Иако прометот во споредба со минатонеделниот забележа пораст и беше речиси двојно поголем (пред се благодарејќи на тргувањето со државни обврзници со кои се реализира промет од речиси 40 милиони денари), просечниот дневен промет од само 21,4 милиони денари останува премал за нашата берза. На неделно ниво, индексот МБИ-10 порасна за 1,28%, главно како резултат на порастот на цената на акцијата на Комерцијална банка Скопје, додека пак, индексот МБИД забележа пад од -4,98%, пред се, поради падот на цената од десеттина процентни поени што го имаа акциите на Прилепска пиварница Прилеп, Македонски Телеком Скопје и НЛБ Тутунска банка Скопје. Најчесто поставувано прашање од страна на инвеститорите останува – дали берзата може да оди уште надолу? Со оглед на тоа што пазарот е крајно неликвиден и присутни се големи осцилации во понудата и побарувачката на одредени акции, изостануваат мерки во насока на закрепнување на пазарот, на компаниите и на привлекување на нови инвеститори, и ако на ова се надодаде нестабилноста која е и натаму присутна на пазарите на капитал ширум светот, оваа можност не е исклучена. Но, по една ваква силна корекција која е присутна кај нас повеќе од една година, тешко е да се поверува дека, доколку воопшто дојде до некој нов пад, акциите би загубиле повеќе од 10% до 20% од својата сегашна вредност.
Во време кога нашиот пазар на хартии од вредност се наоѓа во можеби најтешкиот период од своето постоење, непреземањето на никакви мерки од страна на надлежните институции може дополнително да ја влоши и онака лошата состојба на него. Уште повеќе што, со преложената мерка за оданочување единствено на делот од добивката кои компаниите би го исплатиле како дивиденда за 2008-ма година, директна штета ќе претрпат инвеститорите кои вложиле во акции во изминатиот период. Имено, добар дел од компаниите кои ќе остварат позитивни финансиски резултати во 2008, извесно е дека својата добивка ќе ја насочат кон резерви, избегнувајќи го плаќањето на данок за тековната година. Најмногу со ова ќе бидат погодени долгорочните инвеститори кои одлучиле дел од своите средства да ги вложат во акции, бидејќи на овој начин тие остануваат без никаков принос за оваа година. Во услови кога, според податоците и исплатените дивиденди за 2007-ма година, дивидендниот принос кај повеќето компании и банки по нивните моментални цени на берзата се движи помеѓу 5 и 20% (што е слично па дури и подобро од една просечна банкарска камата која може да се добие на депонираните средства), од аспект и на инвеститорите, и на берзата, и на државата, ослободувањето од плаќањето на данокот по основ на исплатена дивиденда би била мерка која би имала многу поголем ефект. Тешко е да се поверува дека, во случај на рецесија кога опаѓа потрошувачката и кога се повикува на штедење, компаниите ќе се одлучат да ја реинвестираат својата добивка. Поверојатно е дека тие ќе ја чуваат како резерва. Доколку дел од таа добивка им се исплати на акционерите како дивиденда, тој дел од парите наместо во резерви би се вратил во економијата, со што би се поттикнала потрошувачката, компаниите би станале поинтересни за новите инвеститори од аспект на вложување во нив, што пак директно би имало влијание врз интензивирањето на тргувањето на берзата.
На крајот, само еден краток преглед на тргувањето за минатата недела. Најинтересна за инвеститорите повторно беше Комерцијална банка Скопје, која во петте денови на тргување реализираше промет од 25,5 милиони денари и имаше пораст на цената од 2,39%. Покрај неа, поинтензивно се тргување и со акциите на Алкалоид Скопје (со промет од 14,2 милиони денари), Макпетрол Скопје (со промет од 8,3 милиони) и Гранит Скопје со промет од 7,1 милион денари, но сите три акции забележаа неделен пад на цената од околу -4%. На редовниот пазар, единствено акциите на ФХЛ Мермерен комбинат Прилеп и Македонски телеком Скопје забележаа над еден милион денари промет, а на целиот пазарен сегмент се реализираше промет од само 5,8 милиони денари.

Ноември.28.2008

Последната недела од ноември на Македонската берза на хартии од вредност, слично како и првата, ја заврши со мал пораст на двата индекси на акции. Водечкиот МБИ-10 имаше неделен раст од +3,25%, а МБИД од +1,54%. Звучи добро, што по големите корекции кои беа присутни на берзата во изминатите две недели, конечно поголемиот дел од блу чиповите завршија во плус. Но, кога ќе се погледне остварениот промет на неделно ниво (вкупниот неделен промет изнесуваше 51,9 милиони денари, или просечно дневно се тргуваа по 10,8 милиони денари), станува јасно дека пазарот е сеуште далеку од некоја стабилизација и опоравување. Поради правилата за тргување кои дозволуваат ценовни флуктуации од само ± 5% кај сите акции, кај поголемиот дел од акциите на берзата се појави голем диспаритет помеѓу куповната и продажната страна. Сликата беше – големи куповни количини од една и без продажни налози од друга страна, и спротивно кај други акции, големи продажни количини поставени на минимална продажна цена и отсуство на куповни налози. Таквата несразмерност практично ја оневозможи основната функција на пазарот - да ги усогласи понудата и побарувачката на некоја друга, нелимитирана цена. Па така, минатата недела, со најликвидната и најтргуваната акција на нашата берза – Комерцијална банка Скопје, се истргуваа само 122 акции, т.е. беше реализиран промет од 324.000 денари. Со етапното менување на правилата за тргување од денес (кога повторно се враќаат дневните лимити на ± 10% во редовното тргување, ± 20% во фиксинг и без ценовни ограничувања ако со акцијата нема трансакции во период од 5 денови последователно) овие недостатоци би требало да се коригираат. Ќе остане дилемата зошто воопшто и се воведоа, какви ефекти продуцираа и дали ќе беше поинаку доколку правилата за тргување не претрпеа измени.
Изминатата недела на берза немаше акција која реализираше неделен промет од над 10 милиони денари. Најтргувана беше акцијата на Макпетрол Скопје со реализиран промет од 9,1 милион денари и имаше неделен пораст на цената од +0,68%. Во петте најтргувани влегоа и акциите на Алкалоид Скопје со промет од 6,6 милиони денари и раст од 10,33%, Витаминка Прилеп со промет од 5,8 милиони денари и пораст на цената од 4,00%, Стопанска банка Битола со промет од 3,6 милиони денари и корекција на цената од -1,50% и ТТК банка Скопје со реализиран промет од 3,5 милиони денари и пораст од 6,09% на неделно ниво. Прометот како по обичај, во најголем дел, 90,24% беше концентриран на официјалниот пазар.
Дали поттикнувањето на потрошувачката во САД ќе овозможи побрзо излегување од кризата, останува да се види. Берзите во светот минатата недела реагираа позитивно на ваквиот начин на стимулирање на стопанството, па така нпр. индексот Dow Jones на неделно ниво порасна за 9,7%, што придонесе неговиот месечен пад за ноември да изнесува само -5,3% (чисто за споредба, месечната корекција на МБИ-10 беше -21,59%). Сите се сложуваат со тоа дека економската слика на светот во моментов е прилично црна, но во исто време се надеваат и веруваат дека преземените мерки за стабилизирање на финансискиот и реалниот сектор се покажуваат како корисни и веќе ги даваат првите позитивни резултати.

Ноември.21.2008

Рецесијата во светот од недела во недела станува се поизразена. Јасно станува дека ќе биде вистински предизвик за водечките економии во светот, нивните влади, економистите и аналитичарите да се справат со најсилната економска криза која го погодува светот по Големата депресија од 1929 – 1933 година. Колапсот кој и се заканува на американската автомобилска индустрија како и проблемите со кои се соочува најголемата финансиска групација во САД – Citigroup, ги турнаа водечките индекси во САД во уште еден вртоглав пад – S&P 500 падна на најниска вредност по 1997 година, Dow Jones се спушти на вредност од под 8.000 индексни поени. Порастот на овие два индекси во петокот од над 6%, во одредена мерка го ублажи нивниот голем неделен пад. Случувањата во најсилната светска економија брзо се пренесоа и на останатите финансиски пазари во светот, па и тие неделата ја завршија со значителни минуси......
Иако минатата недела на Македонската берза трговски беа само четири денови, поголемиот дел од акциите регистрираа еден од најсилните падови забележани досега. Водечкиот индекс МБИ-10 на десетте најликвидни компании кои котираат на берзата забележа рекорден неделен пад од -15,60%, и е со најниска вредност од крајот на декември 2005-та година (неговата апсолутна вредност на затворање во петокот изнесуваше 2.279,89 индексни поени). Индексот на компаниите кои котираат на редовниот пазар МБИД забележа нешто помал неделен пад од -7,31%, падна под 3.000 индексни поени и во четвртокот го достигна својот историски минимум од 2.716,88 поени. Просечниот дневен промет беше 41,2 милиони денари, или само со акции тој изнесуваше 30,2 милиони денари. Обидувајќи се да ги намали силните дневни падови, Македонската берза презеде крајно непопуларна мерка во петокот – ги ограничи ценовните флуктуации на сите акции со кои се тргува на берзата на ± 5%. Со постојните правила за тргување и со ваквиот дневен промет, практично кај поголем дел од акциите тргувањето се „замрзнува“ – базните цени кои се почетни цени за тргување не кореспондираат со тековните состојби на пазарот, невозможно е да дојде до нивна корекција, до усогласување на понудата и побарувачката и до склучување на трансакции.
Низ призмата на бројките – повторно најтргувана беше Комерцијална банка Скопје, која забележа промет од 34,8 милиони денари и имаше неделен пад од огромни -16,42%. Бетон Скопје со реализиран промет од 28,4 милиони денари и  со истргувани 2.458 акции (5,66% од вкупниот број на емитирани акции) беше втора акција според остварениот промет. Неговата неделна корекција изнесуваше -8,74% и беше единствената едноцифрена од првите пет најтргувани акции. Во петте најтргувани влегоа и акциите на Алкалоид Скопје (неделен промет од 12,9 милиони денари и пад од -21,38%), Гранит Скопје (промет од 9,3 милиони денари и пад од -13,31%) и Стопанска банка Битола со промет од 6,7 милиони денари и пад од -14,26%. На редовниот пазар единствени акции кои имаа промет од над милион денари беа акциите на НЛБ Тутунска банка Скопје со промет од 5,9 милиони денари и пад на цената на акцијата од -8,90% и Попова кула Демир Капија со промет од 2,4 милиони денари и пад на цената од -16,67%.
И покрај ваквите ценовни корекции, инвститорите покажуваат крајна воздржаност, очекувајќи првенствено стабилизирање на состојбите на берзите ширум светот, па започнување на циклус на инвестирање. И покрај кризата, има мноштво компании кои се во добра кондиција и со внимателен избор, резултатот од доброто инвестирање ќе биде позитивен и видлив за краток период.

Ноември.14.2008

Неколку водечки светски економии и официјално објавија дека се наоѓаат во рецесија, дека бележат пад на производството, пад на услугите и намалување на потрошувачката. Тоа само дополнително го зголеми притисокот врз берзите, што придонесе за нови ценовни турбуленции на пазарите на капитал. Како и вообичаено последниве месеци, секој поизразен пад на берзите во светот се почувствува и кај нас, па двата индекси на акции забележаа значителни корекции надолу. МБИ-10 на неделно ниво загуби цели 10,50% и дојде до апсолутна вредност од 2.701,94 индексни поени. Последен пат, оваа вредност на индексот МБИ-10 беше забележана кон крајот на мај и почетокот на јуни 2006 година. Од почетокот на годината, вредноста на индексот е намалена за 65,09%, додека од неговиот историски максимум достигнат на 31.08.2008 година, МБИ-10 има загубено 73,14%. МБИД на неделно ниво загуби 9,29% од својата вредност и повторно го достигна својот историски минимум, овој пат од 3.013,09 поени.
Доволно е да се погледне движењето на индексите, за да стане јасно дека на берзата состојбите не се нималку розови. Најсилните удари од економската криза во светот, во моментов кај нас, ги претрпува токму таа. Прометот и натаму е на ниски маргини, неделава просечниот дневен промет на сите пазари и со сите хартии од вредност едвај премина 20 милиони денари. Иако е концентриран главно во акциите кои го чинат индексот МБИ-10, сепак падот на нивните цени е идентичен како и кај другите акции. Повторно Комерцијална банка доминираше во тргувањето со остварен промет од 23 милиони денари, но, падот на цената до 3.050 денари во петокот и неделната корекција од -10,32% навистина е загрижувачка. Од петте најтргувани акции на официјалниот пазар минатата недела, без исклучок, сите пет имаа силен пад на цените. Макпетрол Скопје оствари промет од 9,2 милиони денари, но проследен со пад на цената од -12,18%, Гранит Скопје реализира промет од 8,6 милиони денари и пад од -8,29%, Алкалоид Скопје промет од 6,8 милиони денари и пад од -10,34% и Стопанска банка Битола, која имаше промет од 6,2 милиони денари и нешто помала корекција во цената од -1,61%. Ако се знае дека станува збор за петте најтргувани, најликвидни хартии од вредност, ваквата корекција на неделно ниво и при вакви цени – е  преголема........
Навистина е време надлежните органи, институции и регулатори да пристапат кон посериозно анализирање на состојбите на пазарот на капитал и кон преземање на одредени мерки во насока на ублажување на последиците од финансиската криза. Мерките би можеле да бидат насочени кон привлекување на нови инвеститори на нашиот пазар на капитал, даночни олеснувања за постојните и новите инвеститори, како и пакет олеснувања за компаниите кои котираат на берзата, кои се транспарентни во работењето и отворени кон инвеститорите. Добрите резултати од нивното работење во последниот квартал треба да бидат картата на која треба да се игра. Кога веќе сите земји во регионот пристапија кон санирање на состојбите на сопствените пазари на капитал, би требало истото да се стори и кај нас. Резултатите веднаш нема да бидат видливи, но извесно е дека со тек на време, како ќе се стабилизираат состојбите на берзите ширум светот, истите ќе дојдат и ќе генерираат позитивни ефекти врз берзата и целокупната економија.

Ноември.07.2008

Пад на прометот и благ пораст на вредноста на индексите на акции – тоа е првичната костатација за изминатата недела на Македонската берза. Двата индекси на акции, иако осцилираа во текот на неделата, на крајот забележаа раст на неделно ниво, МБИ-10 од 0,55%, а МБИД од 2,65%. Тоа што треба да загрижува е падот на прометот во трувањето во споредба со минатата недела. Ако од вкупниот остварен неделен промет се исклучат неколкуте поголеми вкрстени трансакции склучени на сегментот од редовниот пазар наречен слободен пазар, како и трансакциите со државните обврзници и корпоративната обврзница на Прокредит банка Скопје, тогаш просечниот дневен промет од тргувањето со акции „падна“ на само 14,8 милиони денари. Ваквиот промет секако дека ја намали ликвидноста на пазарот на капитал, кај најликвидните акции истиот беше двојно помал во споредба со минатата недела, а во услови на слабо тргување, голема воздржаност кај купувачите и продавачите и мал број на реализирани трансакции, цените на акциите се задржаа на исто ниво или претрпеа благи корекции надолу.
Единствена акција која реализираше двоцифрен промет (изразен во милиони денари) беше акцијата на Комерцијална банка Скопје. Истата шеста недела по ред е најтргувана акција, неделава имаше промет од 20,9 милиони денари, а крајот го дочека со пад на цената од -2,83%. Во топ 5 најтргувани акции од официјалниот пазар влегоа и акциите на Алкалоид Скопје со реализиран промет од 8,5 милиони денари, Стопанска банка Битола со 8,4 милиони, Охридска банка Охрид со 8,2 милиони и Гранит Скопје со 5,2 милиони денари. Интересно е што кај сите четири акции на неделно ниво немаше никаква промена во цената – цената со која што отворија во понеделникот беше иста со цената на затворање во петокот. Во текот на минатата недела, и останатите компании од официјалниот пазар ги објавија своите квартални финансиски извештаи. И очекувано, на берзата изостана било каква реакција. Очигледно дека, ниту поволните цени ниту добрите перформанси кај некои наши компании, во моментов не се доволен предуслов за некое поинтензивно враќање на инвеститорите на пазарот на капитал.
И во светот берзите не индицираат скорешна стабилизација. Во САД по изборите, власта ја преземаат демократите, што се перцепираше во берзанските  кругови како момент на неизвесност и доведе до пад на вредностите водечките индекси во САД. На тоа се надоврза и соопштението за намалувањето на бројот на работните места т.е. растот на невработеноста, па неделата американските индекси ја завршија со загуба од -4%. Со помали отстапувања, ваквиот тренд го следеа речиси сите поголеми пазари на капитал во светот, продлабочувајќи го со тоа стравот од рецесија и поттикнувајќи нова серија на распродажби на акции.

Октомври.31.2008

Светот и светските берзи преживеаа уште една недела „под висок напон“. По големиот песимизам кој ги зафати пазарите на капитал во првите два дена од неделата, нејзиниот крај донесе исклучително силен раст на водечките светски индекси. Така на пример, американскиот S&P 500 на неделно ниво забележа еден од историски најголемите свои растежи од 10%. Па сепак, сигналите кои укажуваат на понатамошно влошување на состојбите во светската економија како и опасноста од замрзнување на кредитниот пазар, придонесуваат кон следниве констатации: дека рано е да се зборува за стабилизирање на тековите на пазарите на капитал, за што сведоци сме преку секојдневните силни осцилации на водечките светски индекси во плус и минус; дека мерките што се превземаат заради излез од настанатата финансиска криза ќе рефлектираат најрано со одредени резултати после период од 6 до 9 месеци и дека дотогаш, состојбите на пазарите на капитал ќе бидат прилично нестабилни; финансиската криза иако се чувствува на непосреден или посреден начин насекаде во светот, сепак, економиите на земјите се различно погодени од неа, што многу бргу ќе  се вооочи преку стапките на нивниот раст.
Иако најголемиот дел од индексите во регионот и светот, на неделно ниво забележаа пораст во вредностите, очигледно истото не важеше за нашите два индекси на акции. МБИ-10 имаше неделен пад од -9,10%, а МБИД пад од -3,40%, но со оглед на тоа што во изминатите три недели двата индекси бележеа константен óд надолу, на нивните позитивни вредности од средата и петокот кај МБИ-10, се упати по некоја „скромна насмевка“. Просечниот дневен промет остана во рамките на овогодишниот просек – истргувани беа 32,7 милиони денари, и повторно, 96% од прометот се реализираше на официјалниот пазар.
Според реализираниот промет, најтргувана беше акцијата на Комерцијална банка Скопје со 40,2 милиони денари. Изненадување беше остриот пад на цената, која на неделно ниво забележа намалување од -7,83%, по што акцијата го допре својот тригодишен минимум од 3.371 денар за акција. По падот од 10,48% на неделно ниво и постигнатото дно од 700 денати за акција, атрактивна за инвеститорите стана и акцијата на Гранит Скопје, која реализира неделен промет од 20,6 милиони денари. Во групата 5 најтргувани, влегоа уште и акциите на Стопанска банка Битола со промет од 13,5 милиони денари и  со нова остра корекција на цената од -16,74%, Макпетрол Скопје со промет од 11,2 милиони денари и со раст на цената од 3,83%, како и Макстил Скопје со промет од 8,8 милиони денари и после две недели, за првпат со неделе пораст на цената од 1,69%.
Во неделата што остана зад нас, котираните компании на официјалниот пазар ги објавија своите финансиски извештаи за третиот квартал од годината. Преку табеларен приказ, порастот на приходите од реализација и порастот на добивката во споредбениот период 01-09.2008 – 01-09.2007 кај неколку компании би изгледал вака:

 
Стопанска Банка Битола во својот квартален биланс прикажа намалување на добивката во споредба со лани за -20,68%, додека ТТК Банка Скопје забележа раст на добивката за истиот период од 146,38%. Останува да се види реакцијата на инвеститорите на овие финансиски резултати, кои во најголем дел се позитивни и би требало да придонесат ако ништо повеќе, во редуцирањето на продажбите по „багателни“ цени кај одредени акции.

Октомври.24.2008

Октомври 2008-ма ќе остане запомнет како еден од најцрните месеци во историјата на берзите. По октомври 1987-мата, сега и октомври 2008-мата станува „озогласен“ берзански месец. Вредноста на најпознатиот индекс во светот – Dow Jones, само од почетокот на октомври до сега, загуби повеќе од 23% од својата вредност. Стравот од рецесијата која надоаѓа, проследен со масовни отпуштања на работници во одредени сектори, затворање на дел од производствените капацитети кај некои компании и остар пад на нивните профити во третиот квартал од годината, предизвикува вистинска паника на берзите ширум светот. Акциите масовно се распродаваат, побарувачката и прометот се релативно мали, што предизвикува и силен пад на цените на акциите. Петокот беше особено критичен за азиските и европските берзи, бидејќи нивните водечки индекси само во еден ден изгубија меѓу 7 и 10% од своите вредности.
На Македонската берза за хартии од вредност сликата идентична со онаа од изминатите неколку недели. На растот на берзите во светот речиси и да нема реакции, за разлика од состојбите на пад, кога корекциите се следат во чекор. И оваа недела, вредноста на двата индекси на акции претрпе остар пад. МБИ-10 загуби 8,02% од својата вредност и падна на ниво од 3.302,76 индексни поени што е нов годишен минимум. МБИД пак, загуби 9,91% од својата вредност само за една недела и го достигна својот историски минимум од 3.349,32 индексни поени. Единствено нешто што беше „зелено“ изминатата недела, беше неделниот пораст на индексот на обврзници ОМБ за 1,03% на неделно ниво.
По пазарни сегменти, и понатаму се зголемува учеството на акциите од официјалниот пазар во вкупниот промет на берзата. Изминатата недела тој процент достигна 95,80%. Најтргувана изминатата недела повторно беше акцијата на Комерцијална банка Скопје, која неделава реализираше промет од 60,1 милион денари, но за разлика од минатата недела, оваа имаше остар пад на цената, кој на неделно ниво достигна -10,47%. После речиси двеипол годишно тргување, цената се спушти под 4.000 денари за акција, а во петокот, на момент истата се тргуваше и по 3.650 денари. Почетното тргување во петокот на цена од 4.200 денари на која се истргуваа 10.000 акции, се протолкува како знак за распродажба на акцијата, па нејзината цена во петокот беше во маргина од ±15%. Во најтргуваните 5 акции за изминатата недела влегоа и акциите на Макстил Скопје со неделен промет од 15,8 милиони денари и со најголем неделен пад на цената од акциите што котираат на официјалниот пазар од -15,79%; Понатаму, Алкалоид Скопје со промет од 14,3 милиони денари и неделна корекција на цената од 9,13%, Макпетрол Скопје со промет од 9,8 милиони денари и пад од -11,93% и Гранит Скопје со промет од 7,8 милиони денари и пад на цената од -11,82%.
На редовниот пазар, силно се чувствува неликвидноста на акциите, па онаму каде што има некакво тргување, цените на тие акции во добар број случаи бележат пад. Ниту една акција од редовниот пазар изминатата недела не реализираше промет поголем од еден милион денари. Најсилен пад, воопшто на берзата, изминатата недела имаа акциите на Арчелормитал Скопје – ЦРМ забележа неделен пад од -18,78% и последната цена на акцијата стигна до 147,00 денари, а ХРМ пад од -20,94% со цена од 151,00 денар за акција. Очигледно намалувањето на обемот на работа во оваа компанија и објавите во медиумите за кризата во која се наоѓа овој сектор, продонесоа за ваков пад на цените на акциите на едниот од најголемите македонски производители и извозници.
Следната недела нашите компании ќе ги објават кварталните финансиски извештаи за работењето во последните 3 месеци. Според реакциите на првите објави на неколку компании, како нпр. на Комерцијална банка Скопје, дури и истите да се позитивни, некои посебни раздвижувања на берзата не треба да се очекуваат. Светот пак ќе ги очекува извештаите за тоа како се движи БДП во САД и Европа во третиот квартал од годината. Според паниката која во моментов владее во светот, евентуалниот негативен извештај може само да замислиме како ќе биде протолкуван на пазарите на капитал.......

Октомври.17.2008

Нестабилноста на пазарите на капитал ширум светот продолжи да биде нивна главна одлика и во неделата што е зад нас. Турбуленциите на светските берзи се и натаму прусутни со несмален интензитет. Во изобилството на информации кои секојдневно се пласираат во јавноста, а кои се поврзани со финансиската криза, импликациите и решенијата што се нудат за излез од неа, пазарите реагираат во најмала рака - чудно. На некои позитивни информации (на кои во минатото по нивното објавување следеа бранови од купувања на акции) берзите воопшто не реагираат и истите минуваат незабележително, наспроти информациите за рецесијата која се најавува во светската економија, чии објави знаат да ги „турнат“ водечките светски индекси на дневно ниво и за 10-на процентни поени надолу. Сето тоа продолжува да создава конфузија на пазарите, неодлучност кај инвеститорите и донесување на брзи и непромислени одлуки. Додека едни советуваат купување на акции во овој период и ветуваат одлични заработки за период од 2 до 3 години, други се скептици во поглед на состојбите во светската економија, најавуваат долга рецесија и бавен излез од неа. Веројатно ќе треба да поминат уште неколку недели, ако не и месеци, додека, првенствено, не се стабилизираат пазарите на капитал – стабилизацијата е неопходна без разлика дали таа ќе се случи на овие ценовни нивоа или пак на пониски. А за претпоставките која група на аналитичари и инвеститори е во право, одговор ќе дадат резултатите од мерките што се преземаат за санирање на финансискиот сектор во водечките светски економии и во економиите директно засегнати од кризата.
На Македонската берза за хартии од вредност психологијата и натаму „работи“. Погледите на инвеститорите кај нас не се свртени кон резултатите на нашите компании, туку кон тоа што се случува на пазарите на капитал ширум светот. Така нпр. објавата на Комерцијална банка Скопје на резултатите од работењето во третото тримесечје и растот на профитот од 89%, во услови кога во светот сериозно се разнишани некои банкарски гиганти, помина без некоја особена реакција на берзата. Навистина, акцијата беше најтргувана изминатата недела со реализиран промет од 55,7 милиони денари и неделен пораст на цената од 2,28%, но тоа што акцијата е најтргувана не е ништо невообичаено за Комерцијална банка. Понатаму, информацијата од предминатата недела за нова кредитна линија која Стопанска банка Скопје му ја одобрува на Макстил Скопје за модернизирање и проширување на производствените капацитети, повеќе имаше негативен одек на берзата, па цената на акцијата во изминатата недела падна за -15,90%. Но, за жал, тоа е нашата реалност........ Покрај Комерцијална банка, во најтргуваните пет изминатата недела влегоа и акциите на Алаклоид Скопје со неделен промет од 30,5 милиони денари и неделен раст на цената од 13,19%, Макпетрол Скопје со промет од 17,5 милиони денари и раст на цената од 5,42%, Гранит Скопје со промет од 11,9 милиони денари и неделен пораст на цената од 9,04%, како и Стопанска банка Битола со промет од 9,2 милиони денари, но и пад на цената од неверојатни 30,36% на неделно ниво. Тенденциозно спуштање на цената, или пак нешто непријатно се случува во банката, а таа за тоа не ја информира јавноста? Погледнато сумарно, просечниот дневен промет изминатата недела достигна задоволителни за годинава 36,6 милиони денари, најликвидните акции забележаа и значителни ценовни поместувања во плус, меѓу 2 и 15%, па сепак, остриот пад на цените на акциите на Стопанска банка Битола и Макстил Скопје, кои се составен дел на индексот МБИ-10, придонесе неговиот неделен раст да биде само 1,49%.
Редовниот пазар и натаму е на маргините во тргувањето. Минатата недела на него се реализираше само 6% од вкупниот берзански промет и тоа во најголем дел само на две акции – Македонски Телеком (промет од 3,3 милиони денари) и НЛБ Тутунска Банка (промет од 2,7 милиони денари). Тоа се всушност и акции кои во моментов носат еден од најголемите дивидендни приноси на нашата берза. Според последните цени на тргување од петокот, дивидендниот принос на акцијата на Македонски Телеком е 23,5%, а на НЛБ Тутунска банка е 9,53%, па и логиката на инвеститорите за вложување во нив е сосем оправдана.

Октомври.10.2008

Сведоци бевме на една од најмрачните недели во поновата историја на пазарите на капитал. Ситуацијата беше до толку безнадежна, што речиси секојдневно, не се ни поставуваше прашањето дали берзите ќе тонат, туку со колкав процент. Доволно е само да се каже дека водечките индекси на европските берзи, на берзите во САД и Источна Азија, за само една недела загубија, без исклучок, помеѓу 20 и 25% од своите вредности. Владееше класична паника на берзите, при што, во потрагата по свежи пари, на инвеститорите воопшто не им беше важно кои акции се продаваат и по кои цени (нормално, ова важеше за инвеститорите кои видно растревожени од кризата, поитаа да продадат добар дел од портфолиото што го поседуваат, а такви за жал, неделава беа предоминантни). Ниту изгласувањето на планот за инјектирање на 700 милијарди долари во финансискиот систем на САД, ниту мерките преземени од европските централни банки за санација на банките и финансиските институции погодени со кризата, ниту симултаното намалување на каматните стапки во еврозоната и САД, не помогнаа во спречувањето на паниката. Довербата на инвеститорите е до толку нарушена, што просто е неверојатно како одлуките на светските авторитети од финансиската сфера поминуваат незабележително на пазарите на капитал, кои по правило, би требале да бидат вистинскиот одраз на она што се случува и што ќе се случи за одреден период во економиите.
На Македонската берза за хартии од вредност само се преслика тоа што се случуваше ширум светот. Доминантниот психолошки фактор и недовербата во пазарот на капитал кај дел од инвеститорите, го иницираше падот на берзата. Индексот МБИ10 изминатата недела доживеа рекорден неделен пад досега од -18,44%, а во тргувањето со акции се реализираше промет од 175 милиони денари или просечни 35 милиони денари дневно. Тоа секако е мал промет, ако се спореди нпр. со падот кој го имаа акциите во изминатата недела и интересот кој требаше да го предизвика кај инвеститорите „од сенка“. По двата силни падови на индексот МБИ10 во вторникот и средата од -7,84%, односно -7,63% респективно, Македонската берза реши да ги смени правилата на тргување на официјалниот и редовниот пазар. Ефектите се почувствуваа веднаш, падот на индексот во следните 2 дена беше далеку помал во споредба со тоа што се случуваше на берзите во регионот и светот. Меѓутоа, и покрај позитивниот ефект што го имаа промените на правилата врз падот на индексот, со ваквите промени во многу се ограничува слободното формирање на цените на пазарот, особено во случаите, кога станува збор за акции кои не се во редот на најликвидните и чие тргување на Македонската берза и не е толку интензивно. Имено, на акциите кои се наоѓаат во „фиксинг“ фаза на тргување (а тоа се акции кои доколку котираат на официјалниот пазар во три трговски денови оствариле промет помал од 300.000 денари, или доколку се на редовниот пазар во три трговски денови оствариле промет помал од 100.000 денари), дозволена им е ценовна флуктуација од ±10% на дневно ниво. Кај добар дел од акциите кои котираат на редовниот пазар се случува да не дојде до трансакција и по неколку месеци, па во конкретниов случај, моменталната цена кај некои акции на која се поставени горенаведените лимити, не кореспондира со тековните пазарни услови. Доколку некој инвеститор навистина има потреба да продаде некоја ваква акција којашто ја поседува, ќе се соочи со проблем на реализација на пазарот, бидејќи и долниот лимит е премногу висок и не одговара на моменталните состојби на пазарот. Македонската берза треба будно да ги следи случувањата на берзите во окружувањето и во светот. Евентуалното стабилизирање на берзите и нивниот раст, кој после ваквите енормни падови многу е извесно дека порани или подоцна ќе се случи, треба да биде проследен со враќање на претходните правила на тргување. Ако веќе го следевме светот во чекор при падот, тогаш да го следиме и при идниот раст.
Светот полека запаѓа во рецесија - водечките светски компании ги намалуваат своите профити, а банките (оние кои сеуште здраво стојат на земја) заостануваат во финансирањето на бизнисите. Сепак она што се случуваше на берзите сметам дека е повеќе резултат на паника и неконтролирани продажби, што доведе до искривување и изместување на реалната вредност на  компаниите. Процесот на оваа корекција секако дека ќе биде долг. Состојбите кај нас, барем засега се малку поинакви. Компаниите во текот на следните две недели ќе ги објават деветмесечните финансиски извештаи во кои не би требало да има големи отстапувања од проекциите. На берзата пак, многу од акциите имаа неочекувано голем пад и се далеку под својата реална вредност. Па така, дел од нив носат дивиденден принос меѓу 10 и 20%, што е далеку над годишната камата што може да се добие доколку средствата се вложат во банка. Со внимателен избор, инвестирањето во акции во овој момент може да се покаже како високопрофитабилно на период од една до две години.

Октомври.03.2008

Неизгласувањето на планот за финансиска помош во САД на 26.09 кој се однесуваше на институциите кои се или потенцијално би можеле да бидат засегнати од финансиската криза, практично однапред ја определи судбината на пазарите на капитал минатата недела. Како последица на тоа, насекаде низ светот берзите забележаа падови на неделно ниво, а водечките индекси во САД имаа неделен пад меѓу 7 и 8%, еден од најголемите во последните две декади. Дилемата кога и на кој начин ќе се излезе од финансиската криза, создава неизвесност кај инвеститорите, а неодлучноста што да се направи во дадениот момент, само дополнително креира конфузија на пазарите на капитал.
Иако аналитичарите на состојбите во регионот напомнуваат дека падот на берзите е резултат исклучиво на психолошкиот ефект кој се пренесува и врз овдешните инвеститори и дека не постојат некои фундаментални причини за ваквиот пад, сепак без исклучок, сите регионални берзи го продолжуваат „спустот по надолнината“. Не треба посебно да се нагласи дека сликата е иста и на нашиот пазар на капитал, со тоа што истиот има неколку специфики кои го диференцираат од останатите. Имено, институционалните инвеститори од странство навистина повлекоа одреден процент од инвестираните средства кај нас, но сепак и задржаа добар дел од инвестициите, кои поради малиот промет, реално гледано многу е тешко да се повлечат во краток период. Нашите финансиски институции не се директно засегнати од оваа финансиска криза, а и степенот на интегрирање на нашиот пазар на капитал со останатите е на исклучително ниско ниво. Структурата на пазарот на капитал и понатаму е на ниски маргини на развој, мал е бројот на инвестиционите фондови, функционираат само два задолжителни пензиски фондови, па сето ова заедно во овие околности, би требало на пазарот да му даде атрибути на поголема отпорност и помала ранливост. Па сепак, Македонската берза изминатата недела го следеше „светскиот тренд“ на пад, така што двата индекси на акции неделата ја завршија со корекција на своите вредности, МБИ10 имаше пад од -2,54%. А МБИД пад од -4,89%, повторно достигнувајќи ја својата најниска вредност од 4.389,65 индексни поени.
Понатамошниот пад на неделниот промет е првото нешто забележително за изминатата недела. Иако не е драстичен во споредба со неделата претходно, трендот е присутен трета недела по ред. Четирите трговски денови донесоа просечен дневен промет од 21,5 милиони денари, 89,5% концентриран на официјалниот пазар, а останатиот на редовниот. Како по обичај, во вакви недели со слаб промет, најтргувани беа најликвидните акции. Комерцијална банка Скопје реализираше промет од 23,6 милиони денари и беше далеку пред другите според остварениот промет. Понатаму следеа Алкалоид Скопје со 12,6 милиони денари, Макстил Скопје со 6,5 милиони денари, Макпетрол Скопје со 5,9 милиони и Стопанска банка Битола со 4,6 милиони денари неделен промет. Освен акцијата на Комерцијална банка, останатите четири најтргувани имаа блага неделна корекција надолу на своите цени. На редовниот пазар, 26,8% од прометот, односно 2,4 милиони денари се истргуваа кај акцијата на Арчелормитал ХРМ Скопје. Но, како последица на информацијата дека поради неповолната цена на металите во светот, Арчелормитал ХРМ и ЦРМ Скопје мораат да го намалат производството, цената на акцијата забележа пазарна корекција од 12,38% на неделно ниво.
Планот за спас на финансискиот сектор во САД, во драматичен, американски стил, на крајот беше донесен во петокот. 700-те милијарди долари, доколку се менаџираат добро, секако дека можат да ја извлечат американската и светската економија од кризата во која западна пред една година. Сепак, борбата ќе се води не само во финансиската сфера, туку и на неколку полиња, бидејќи кварталните извештаи за економскиот раст во неколку поголеми земји во еврозоната и САД покажуваат пад на производството, пад на БНП и раст на невработеноста. Па така, по проблемот со инфлацијата од почетокот на годината, како нов предизвик ќе се јави проблемот со рецесијата која го погаѓа светот. Во услови на „разнишан“ банкарски сектор и стагнација во растот, предизвикот за авторитетите и одговорните лица ќе биде навистина голем.

Септември.26.2008

И покрај тоа што се очекуваше неделата што е зад нас да донесе стабилизирање на финансиските пазари во светот, а и кај нас, како и динамизирање на тргувањето, сепак одложувањето на донесувањето на планот за излез од финансиската криза од страна на државната администрација во САД како и проблемите кои се појавија во неколку други финансиски инситуции во светот, предизвикаа постојан раст на неизвесноста, колебање на инвеститорите и голема нестабилност на берзите ширум светот. Очигледно психолошкиот ефект од сето тоа што се случува во САД е преголем, за да нема влијание и врз случувањата на овдешните пазари на капитал. Тие реагираат речиси во исто време, детерминирани од настаните кои како на лента се движат на европските и американските пазари на капитал.
Македонската берза за хартии од вредност неделата ја заврши со пад на прометот и пад на вредноста на двата индекси на акции. Прометот забележа чувствителен пад во споредба со минатонеделниот и оваа недела достигна само 22,6 милиони денари просечен дневен промет. Вредноста на индексот МБИ-10 забележа неделна корекција од -2,99%, а индексот МБИД пад од -3,01%. Покрај тоа, акциите со кои најмногу се тргуваше изминатата недела, без исклучок, забележаа пад на цените. Најтргуваната Комерцијална банка Скопје, со реализиран промет од 20,2 милиони денари имаше неделен пад на цената на акцијата од -6,86%. И останатите акции кои влегоа во првите пет најтргувани, немаа ниту „сјаен“ промет, ниту пораст на цените. Алкалоид Скопје реализира промет од 15,9 милиони денари и неделата ја заврши со пад од -3,13%, Макстил Скопје беше со промет од 8 милиони денари и пад од -1,27%, Гранит Скопје со скромен промет од 7,7 милиони денари и пад од -6,96% и Стопанска банка Битола реализираше промет од 6,4 милиони денари, но и таа како и другите, имаше неделен пад од -2,32%. По реализациите на малите добивки што ги направија дел од инвеститорите во првите два дена од неделата, завладеа голема воздржаност кога е во прашање инвестирањето, па и исходот на крајот на неделата, т.е. падот на цените на поголемиот дел од акциите беше извесен.
На редовниот пазар, прометот достигна само 9% од вкупниот промет реализиран на берзата и единтвени акции кои реализираа промет од над 1 милион денари беа НЛБ Тутунска банка Скопје со 2,6 милиони и Македонски Телекомуникации со 1,8 милиони денари неделен промет. Останува аверзијата на инвеститорите од вложување во помалку ликвидни акции, и не само што ги одбегнуваат од своите портфолија, туку се почесто, доколку ги поседуваат, се одлучуваат за нивна продажба и за замена со некоја поликвидна хартија од вредност.
И следната недела погледите ке бидат насочени кон случувањата на берзите во САД и Европа. До кој степен ќе се продлабочува финансиската криза во светот, дали мерките што ќе се преземат ќе бидат прецизни и навремени, останува да покаже времето. Едно е извесно, гигантите на инвестиционото банкарство и големите инвестициони фондови се на колена, а светот на финансиите драстично го менува својот изглед од час во час. Иако директно не сме засегнати од турбуленциите во американската економија, сепак, „ураганот’ е пресилен и не може да не заобиколи.......

Септември.19.2008

Дека глобализацијата на светските финансиски пазари од ден на ден станува се посилна и дека надвор од тие случувања едноставно не може да остане нашиот пазар на капитал, потврда беше неделата што е зад нас. Драматичната недела во финансискиот свет, која започна со пропаѓањето на четвртата по големина банка во САД, Lehman Brothers, и со финансиската интервенција на Федералните резерви на САД во осигурителниот гигант AIG (American International Group), заврши на крајот еуфорично. Причина за тоа беше одлуката на властите во САД интензивно да се вклучат во решавање на настанатата финансиска криза, како не би дошло до тотален колапс на комплетниот финансиски сектор во САД. Оттука, берзите ширум светот и нивните водечки индекси, по четиридневниот „слободен пад“, во петокот вратија добар дел од својата загубена вредност. Водечките индекси во САД, Dow Jones IA, NASDAQ и S&P 500, благодарејќи на растот во четвртокот и петокот, неделата практично ја завршија без корекција на своите вредности. Сега полека ќе закрепнува останатиот свет, каде корекциите беа далеку поизразени, иако причинителите на оваа криза се наоѓаат главно во САД.
Драма се случуваше и на овдешниот регионален пазар на капитал, каде тесната взаемна поврзаност на поединечните пазари која се должи на присуството на исти инвеститори на неколку од нив, како и нивното активно инвестирање на светските пазари на капитал, придонесе цените на акциите да се уриваат една по друга како „кули од карти“. Ситуацијата беше идентична – до четвртокот бевме сведоци на панични продажби на акциите, а оптимистичкиот бран од петокот на голема врата ја најавува „зелената недела“ што е пред нас.
За реакцијата на инвеститорите на Македонската берза на случувањата во светот, најдобар показател се двата индекси на акции и нивниот пад во првите четири трговски денови. МБИ-10 од понеделникот до четвртокот загуби 11,96% од својата вредност и повторно го постигна својот годишен минимум. Уште поизразен пад имаше индексот МБИД, кој во истиот период загуби 12,73% и го достигна својот историски минимум. И покрај силниот пад на вредноста на акциите, прометот во изминатата недела бележеше тенденција на постојан раст, па сумарно, просечниот неделен промет се искачи на фантастични за годинава 55 милиони денари. Во услови на ваков интензивен пад, за очекување беше инвеститорите своите средства во најголем дел да ги насочат кон најликвидните акции, па прометот со акции од официјалниот пазар опфати 79,14% од вкупниот промет на берзата. Ако се изземе тргувањето во петокот со 58.200 акции на Металец Прилеп во вредност од 33,9 милиони денари, тогаш неделава прометот на редовниот пазар изнесуваше само 9,69%. Најтргуваните пет акции на официјалниот пазар и оваа недела останаа исти, само според реализираниот промет, неделава најтргувана беше акцијата на Макстил Скопје со 43,5 милиони денари промет, па следеа Комерцијална банка Скопје со 41,5 милиони, Алкалоид Скопје со 32,5 милиони, Гранит Скопје со 29,1 милион и Макпетрол Скопје со 13,1 милион денари неделен промет. Иако петокот донесе голем раст на цените на речиси сите ликвидни акции, а со самото тоа и на индексите (МБИ-10 порасна за 5,91%, а МБИД за 2,71%) сепак падот од првите четири денови не беше во целост коригиран.
Позитивните сигнали кои доаѓаат од светот и мерките кои се преземаат за справување со настанатата криза, да се надеваме дека овој пат ќе дадат вистински резултати и дека закрепнувањето на финансиските пазари ќе се должи на реални фундаменти, а не на краткорочните „истрели“ на шпекулантите. На Македонската берза за очекување е во текот на следната недела да продолжи позитивната корекција. Доколку изостанат некои спектакуларни информации од кај нас и од светот, индексите би требало да се вратат час поскоро на своите вредности од пред една недела. Особено раст би требал да се очекува кај оние наши блу чипови, кои во петокот вратија само мал дел од својата загубена вредност.

Септември.12.2008

Иако неделата имаше само четири трговски денови, корекцијата што се случи на пазарот беше со најголем интензитет во последните два месеци. Двата индекси на акции во сите четири денови забележаа пад, МБИ-10 имаше пад од -3,60% и се спушти на апсолутна вредност од под 5.000 индексни поени – неговата вредност во петокот беше 4.920,51. МБИД се приближи до границата од 5.000 индексни поени, односно во петокот изнесуваше 5.050,34 поени и забележа неделна корекција од -3,65%. Акциите, со мали исклучоци, поради слабата ликвидност лесно губеа од своите вредности, па и најликвидните неделата ја завршија со пад на цените, во просек, помеѓу 2 и 5%.
Вкупниот неделен промет беше нешто помал во споредба со минатонеделниот. Слично како и минатата, и оваа недела според реализацијата повторно доминираа државните обврзници на кои отпадна речиси 50% од редовното тргување. Ако се опсервираат само акциите, просечниот дневен промет со акции изнесуваше 19 милиони денари.
На официјалниот пазар, прометот главно се концентрираше во три акции. Најтргувана како по обичај беше акцијата на Комерцијална банка Скопје со реализиран промет од 14,9 милиони денари, Алкалоид Скопје со 12,2 милиони и Макстил Скопје со 8,2 милиони денари неделен промет. Во најтргуваните пет на официјалниот пазар влегоа уште и акциите на Гранит Скопје со 4,2 милиони и Макпетрол Скопје со 3,9 милиони денари промет. Освен Макстил, чија што цена веќе подолг период се одржува на маргина од околу 400 денари за акција, останате четири имаа „солидни“ корекции во цената на неделно ниво. Комерцијална банка загуби -2,42%, Алкалоид -5,07%, Гранит -4,55%, а Макпетрол -5,48% од својата вредност. Можеби двете ценовно чувствителни информации објавени во петокот кои се поврзуваат со две компании кои котираат на официјалниот пазар, може ако ништо друго, во одредена мера да го „разбрануваат“ тргувањето следната недела токму кај нив.
На редовниот пазар, освен акцијата на Македонски телекомуникации, која само во вторникот реализираше промет од 6,3 милиони денари, како и акциите на Арчелормитал ХРМ Скопје со 1,9 милиони и ОКТА Скопје со 1,3 милиони денари неделен промет, ниту една друга акција не оствари промет од над еден милион денари. За ликвидноста на пазарот – дискусијата е непотребна. Акцијата на Македонски телекомуникации Скопје во вторникот се тргуваше последен ден со право на дивиденда за 2007-ма, но акционерите повеќе беа подготвени да ги продадат своите акции, отколку да ја чекаат дивидендата на крајот на септември. Парадоксално или не, ваквото расположение доведе до тоа цената на акцијата во вторникот да забележи пад од 2,85%.
Забавена економија, забавени реформи, многу, многу политика во секојдневието кај нас, а од друга страна пак, крајно неповолни моменти на светските финансиски пазари – епилогот на Македонската берза е повеќе од јасен и очекуван.

Септември.05.2008

И првата недела од месец септември не донесе некои позначителни придвижувања на Македонската берза. Иако во споредба со неделата пред оваа, прометот во редовното тргување беше поголем за 175%, сепак овој пораст во најголем дел се должеше на тргувањето со државни обврзници, на кои што отпаднаа 41,21% од вкупниот промет. Покрај тоа, за одбележување изминатата недела беше и блок трансакцијата со акциите на Повардарие АД Неготино, при што контролниот пакет на акции новиот сопственик го стекна за цена од 282,00 денари по акција, односно вкупната трансакција изнесуваше 10 милиони денари.
Статистиката вели – на неделно ниво се реализираше промет од 161,8 милиони денари или просечни 32,36 милиони денари дневен промет. Најобемно беше тргувањето со обврзницата за денационализација од седмата емисија во вкупна вредност од 45 милиони денари. Интересот за оваа обврзница растеше во континуитет во текот на неделата, па од почетните 81%, цената достигна до 85% од нејзината номинална вредност. Причините за ваквиот зголемен интерес за обврзниците може да се побараат во откупот на државно земјиште и во настојувањето на некои фондови да дојдат до обврзници со повисоки стапки на принос. На официјалниот пазар, кај акциите, најмногу се тргуваше со акцијата на Комерцијална Банка Скопје. Во петте трговски денови се реализираше вкупен промет од 34,3 милиони денари, цената се движеше во маргина од 6.000 до 6.120 денари и имаше пораст на неделно ниво од 1,75%. Уште само три акции реализираа каков – таков промет. Акцијата на Алкалоид Скопје имаше неделен промет од 8,9 милиони денари, Макстил Скопје 6,7 милиони денари, а Гранит Скопје 6,6 милиони денари неделен промет. Најавите на инвестициониот фонд Фишер, во чиешто портфолио доминира акцијата на скопски Гранит, дека го напушта македонскиот пазар на капитал и го сели својот капитал во странство, предизвика и пад на цената на акцијата на Гранит од 5,71% на неделно ниво. И тоа е се од случувањата на официјалниот пазар.
На редовниот пазар, доминираше акцијата на Македонски Телекомуникации Скопје. По одржаното акционерско собрание на 03.09 и потврдата за исплата на дивиденда за 2007-ма година, порасна и интересот кај инвеститорите за оваа акција. Извонредниот дивиденден принос од 15%, пресметано според цената во петокот, придонесе неделниот промет со акцијата да достигне 13,1 милион денари. Последен ден на тргување со право на дивиденда е вторник, исплатата на дивидендата почнува од 30.09, а инвеститорите веќе калкулираат колкава ќе биде пазарната корекција од среда натаму и дали е поисплатливо нивно чување или нивна продажба.
Се погласните најави за рецесија која може да ја зафати еврозоната и источноазиските земји, придонесоа изминатата недела да се случи вистинско „лизгалиште“ на пазарите на капитал ширум светот. Очигледно е дека опоравувањето на пазарите на капитал ќе оди многу побавно од некои претходни предвидувања и реално е да се очекува сличен тек на настаните и на нашиот пазар на капитал.

Август.22.2008

Дека пазарот на капитал се наоѓа во една од најделикатните фази од своето постоење, посведочи неделата што остана зад нас. Повторно прометот беше на исклучително ниски маргини, достигна само 78 милиони денари на сите пазарни сегменти во текот на целата недела или просечни 15,8 милиони денари дневно. Овој тренд на низок дневен промет беше проследен и со пад на вредноста на двата индекси на акции, МБИ-10 неделава загуби 3,73% од својата вредност и се приближи до границата од 5.000 индексни поени, додека МБИД забележа неделен пад од 2,18%. Загрижувачкиот проблем со ликвидноста на акциите, слабиот интерес на инвеститорите кој од ден на ден сé посилно се чувствува на берзата, како и минималното учество на домашните и странски институционални инвеститори, се едни од главните причинители што повторно трендот на Македонската берза е надолен. Можеби преземањето на Инвест банка Скопје коешто е во тек, како и даденото одобрение од страна на НБРМ за преземање на ИК Банка Скопје кое допрва треба да влезе во процедура, може да донесат одредени „раздвижувања“ на берзата, но сепак, поради компактната акционерска структура премногу ефекти од овие преземања врз берзата и не треба да се очекуваат.
Како беше распределен овој мал промет на берзата во неделата што е зад нас? На официјалниот пазар се реализираше 73,12% од прометот, останатите 26,88% беа истргувани на редовниот пазар. Според реализираниот промет, најтргувани акции за изминатата недела беа акциите на Комерцијална банка Скопје со 15,8 милиони денари неделен промет, Гранит Скопје со 10,4 милиони денари (од кои само во петокот преку три трансакции беа истргувани 7,2 милиони денари), Макпетрол Скопје со 7,2 милиони денари, Алкалоид Скопје со 6,8 милиони денари и Макстил Скопје со 3,5 милиони денари неделен промет. Без исклучок, сите акции од оваа петорка забележаа пад на вредноста на неделно ниво – Комерцијална банка имаше корекција од -1,64%, Гранит од -5,63%, Макпетрол од -3,65%, Алкалоид од -3,95% и Макстил од -0,76%. Слика која најдобро ги илустрира гореспоменатите проблеми со нашиот пазар на капитал. Оттука и не треба да зачудува што поради намалената ликвидност, кај одредени акции кои немаат тргување извесен временски период, доаѓа до посилни корекции во цената.
До кога? Прашање на кое ретко кој се осудува да даде одговор. Веројатно одговорот ќе го дадат состојбите на пазарите на капитал во светот и брзината со која истите ќе закрепнуваат, брзината на нашето евро - атлантско интегрирање итн. Решение можеби ќе се бара и во поврзување на регионалните берзи, бидејќи речиси сите се соочуваат помалку или повеќе со слични проблеми.

Август.15.2008

Летаргијата на Македонската берза продолжи и во втората недела на август. Прометот и понатаму е на рекордно ниски граници, а индексите како да стојат во место. Иако за нијанса тој беше поголем во споредба со претходната недела (просечниот дневен промет неделава изнесуваше 17,4 милиони денари), ако се земе в предвид дека само во четвртокот беше на некое „разумно“ ниво од 39 милиони денари и тоа благодарејќи на истргуваните 3.500 акции на ЗК Пелагонија АД Битола и 315-те акции на Прилепска пиварница АД Прилеп (двете заедно реализираа промет од 28,5 милиони денари), брзо се доаѓа до констатација дека речиси и да нема движења на берзата. 
Единствена акција што одржува каква – таква ликвидност е акцијата на Комерцијална Банка Скопје. Иако прометот со неа е далеку од задоволителен, минатата недела истата успеа да реализира промет од 14,6 милиони денари, во маргина од 6.100 до 6.150 денари за една акција. Дека ликвидноста на пазарот е сериозно нарушена, опоменува и фактот што покрај горенаведените акции (на ЗК Пелагонија Битола и Комерцијална Банка Скопје) ниту една друга акција која котира на официјалниот пазар не реализираше неделен промет од над 5 милиони денари, што секако е многу загрижувачки момент, како за самиот пазар, така и за котираните компании и нивните акции. Навистина е загрижувачки кога акции како Алкалоид Скопје, Топлификација Скопје и Гранит Скопје ќе реализираат на неделно ниво промет помеѓу 2,5 и 4,5 милиони денари, кога практично една поголема продажна количина може да предизвика сериозен пад на цената на акцијата, доколку продавачот се обиде истата да ја реализира во текот на денот.
Неделава гледано во целина, акциите на официјалниот пазар претрпеа извесна корекција надолу, што можеше да се забележи и преку движењето на индексот МБИ-10 кој имаше неделна корекција од -1,85%. Најголема корекција претрпе акцијата на Жито Вардар АД Велес, која забележа пад од 5.000 на 3.500 денари. Пазарот ги „казни“ лошите финансиски резултати кои ги објави компанијата за првото полугодие со силен пад на цената на нејзината акција. Во услови кога компаниите од прехранбената индустрија, благодарејќи на порастот на цената на храната, успеваат да добијат се повеќе на значење и со самото тоа, да ги подобрат перформансите во своето работење (таков пример е Жито Лукс АД Скопје, кој од почетокот на годината почнува да генерира профит), зачудува што во континуитет оваа компанија бележи загуби кои еве, на половина од 2008 година достигнаа речиси 2 милиони евра.
На редовниот пазар, покрај споменатата акција на Прилепска Пиварница, прометот го направи акцијата на Македонски Телекомуникации со реализирани 9,3 милиони денари неделен промет. Објавата за свикувањето на акционерско собрание за 3-ти септември на кое би требало да се донесе одлука за исплата на дивиденда за 2007-ма година, дополнително го подгрева интересот на инвеститорите за оваа акција, пред се поради солидниот дивиденден принос кој го носи нејзиното поседување. Во услови кога целата берза, па и економијата е ставена на „stand by mode“, очигледно ќе мора да се прилагодиме на фактот дека вакви нешта ќе го привлекуваат вниманието на инвестиционата јавност.